آرى ، سوگند به خدا و از تو ، سپس برخاست و از نزد عثمان بيرون رفت » ( 1 ) 2 - يا اباذرّ إنك غضبت للَّه فارج من غضبت له ( اى ابا ذر ، تو براى خدا خشمگين گشتى ، پس به آن خداوند اميدوار باش كه براى او غضب كردى . ) بحثى در انواع حبّ و بغض و رضايت و غضب چهار حالت روانى متقابل در انسان وجود دارد كه در سرنوشت او تأثير بسزائى دارد . اين چهار حالت عبارتست از رضايت و غضب و حب و بغض . معناى رضايت عبارتست از آن حالت پذيرش كه از پسنديدن و قانع شدن بيك موضوع بوجود مىآيد ، اگر اين پسنديدن و اقناع بحدّ خواستن هم برسد ، حب ( محبت و علاقه ) ناميده مىشود كه خوددارى مراتبى ضعيف و شديد مىباشد . بغض كه گاهى آن را خصومت و عداوت و كينه توزى هم مىگويند ، عبارت است از حالت تنفر كه موجب بروز دشمنى مىباشد . غضب معمولى همان حالت هيجان منفى ناشى از احساس حقارت و جوشش حسّ انتقامجويى است كه در انسان بوجود مىآيد . ارزش اين چهار پديدهء روانى ( حب و بغض و رضايت و غضب ) مربوط به عوامل و انگيزه هايى است كه پديده‌هاى مزبور را به وجود مىآورند . ملاك ارزش آنها عبارتست از كميت و كيفيت وابستگى آنها به كمال وجودى انسانى . بديهى است كه ارزش چهار پديدهء روانى بر كنار از وجود ضرورى آنها در مجراى حيات طبيعى است ، زيرا در آن هنگام كه عوامل ضرورى حيات طبيعى آدمى موجب بروز آن حالات بوده باشد ، داخل در منطقهء ارزشها نيست . بعنوان مثال : پدر و مادر

--> ( 1 ) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ج 8 از ص 252 تا 255 .